Przebodźcowanie u dzieci - jak pomóc dziecku odnaleźć się po powrocie do szkoły?

Koniec wakacji oznacza powrót do dobrze znanej codzienności. Poranne pobudki, lekcje, gwar na szkolnych korytarzach, spotkania z rówieśnikami, zadania domowe i zajęcia dodatkowe. Po kilku tygodniach wakacyjnej swobody taka zmiana może być dla dziecka sporym wyzwaniem. Szczególnie że wraz z początkiem roku szkolnego nagle pojawia się znacznie więcej dźwięków, informacji, emocji i obowiązków.

Nic więc dziwnego, że powrót do szkoły po wakacjach może wiązać się ze zmęczeniem, rozdrażnieniem czy trudnościami z koncentracją. Czasami za takim zachowaniem stoi po prostu potrzeba odpoczynku, a czasami nadmiar bodźców. Jak rozpoznać przebodźcowane dziecko i jak pomóc mu spokojniej wejść w szkolny rytm?

Przebodźcowane dziecko - co to właściwie znaczy?

Każdego dnia dociera do nas ogromna liczba bodźców: dźwięki, obrazy, zapachy, rozmowy, emocje czy informacje. Dzieci również muszą je nieustannie przetwarzać. Kiedy bodźców pojawia się zbyt wiele i dziecku trudno sobie z nimi poradzić, możemy mówić o przebodźcowaniu.

Początek roku szkolnego szczególnie temu sprzyja. Po spokojniejszym wakacyjnym rytmie dziecko ponownie trafia do pełnej uczniów klasy, musi skupić się na lekcjach, reagować na polecenia, odnaleźć się w grupie i przestawić na bardziej uporządkowany plan dnia.

Objawy przebodźcowania u dzieci - na co zwrócić uwagę?

Nie każde dziecko reaguje na nadmiar bodźców w taki sam sposób. Jedno może stać się bardzo pobudzone, inne przeciwnie - wycofane i małomówne.

Wśród sygnałów, które mogą towarzyszyć przeciążeniu bodźcami, można zauważyć m.in.:

• rozdrażnienie i częstsze wybuchy złości,
• płaczliwość,
• trudności z koncentracją,
• dużą potrzebę ruchu lub przeciwnie – chęć odizolowania się,
• problemy z zasypianiem,
• zmęczenie po powrocie ze szkoły,
• większą wrażliwość na hałas czy światło.

Warto pamiętać, że takie zachowania nie muszą automatycznie oznaczać przebodźcowania. Podobnie może objawiać się zmęczenie, stres związany z początkiem szkoły czy niedobór snu. Dlatego zamiast przyklejać dziecku etykietę „przebodźcowanego”, lepiej obserwować, kiedy pojawiają się trudności, jak długo trwają i co pomaga dziecku odzyskać równowagę.

Jak przygotować dziecko do powrotu do szkoły?

Dobrym pomysłem jest rozpoczęcie przygotowań jeszcze przed pierwszym szkolnym dzwonkiem. Jeśli podczas wakacji godziny snu i posiłków mocno się przesunęły, warto stopniowo przywracać rytm zbliżony do szkolnego.

Równie ważna jest rozmowa. Zamiast skupiać się wyłącznie na zakupie zeszytów, plecaka czy nowych przyborów, zapytajmy dziecko, jak czuje się przed początkiem szkoły. Na co czeka? Czy jest coś, czego się obawia? Pierwszych dni września nie trzeba też od razu wypełniać dodatkowymi aktywnościami. Powrót do szkoły sam w sobie jest dużą zmianą. Warto dać dziecku trochę czasu na ponowne odnalezienie własnego rytmu.

Jak wyciszyć przebodźcowane dziecko po szkole?

Po kilku godzinach spędzonych wśród innych osób dziecko nie zawsze potrzebuje kolejnej atrakcji. Czasami najlepszym rozwiązaniem jest właśnie… brak planu.

Po powrocie do domu warto ograniczyć liczbę bodźców i stworzyć przestrzeń do odpoczynku. Pomóc może spokojna zabawa, czytanie, spacer, chwila ciszy czy zwyczajna rozmowa z rodzicem. Dobrze również zwrócić uwagę na czas przed ekranem - telefon, tablet czy telewizor dostarczają kolejnych intensywnych bodźców.

Nie chodzi jednak o stworzenie jednej recepty dla wszystkich. Jak wyciszyć przebodźcowane dziecko? Przede wszystkim obserwując, co pomaga właśnie jemu. Jedno będzie potrzebowało przytulenia i rozmowy, inne ruchu na świeżym powietrzu, a jeszcze inne kilkunastu minut spokoju we własnym pokoju.

Odpoczynek też powinien znaleźć się w rodzinnym kalendarzu

Wraz z rozpoczęciem roku szkolnego bardzo łatwo wpaść w rytm: szkoła – praca - zajęcia dodatkowe - obowiązki - weekend pełen spraw do załatwienia. Tymczasem odpoczynek jest potrzebny zarówno dzieciom, jak i dorosłym.

Warto więc zostawiać w rodzinnym kalendarzu miejsce na dni bez napiętego harmonogramu. Czasem będzie to wspólny spacer czy wycieczka do lasu, a czasem zmiana otoczenia i weekend nad morzem. Nie trzeba przy tym planować każdej godziny. Spacer brzegiem morza, wspólna zabawa, basen czy po prostu czas spędzony razem mogą być okazją do złapania oddechu od szkolnej i zawodowej codzienności. Wakacje mogą się skończyć, ale odpoczynek nie powinien kończyć się wraz z nimi.

Przebodźcowanie u dzieci - dajmy mi czas na nowy początek

Wrzesień oznacza dużą zmianę - nowe obowiązki, mnóstwo spotkań i ponowne przyzwyczajanie się do szkolnego rytmu. Dlatego zamiast oczekiwać, że dziecko od pierwszego dnia bez problemu przestawi się z wakacji na szkołę, warto dać mu trochę czasu. Obserwujmy, rozmawiajmy i pamiętajmy o odpoczynku. Jeśli jednak trudności są nasilone, utrzymują się przez dłuższy czas lub wyraźnie utrudniają dziecku naukę, sen, relacje czy codzienne funkcjonowanie, warto poszukać wsparcia. Pierwszym krokiem może być rozmowa z wychowawcą, psychologiem lub pedagogiem szkolnym, a w razie potrzeby również konsultacja w poradni psychologiczno-pedagogicznej.